U, Lệ

Học thuật
Thân thiện
Định nghĩa
  1. Danh từ riêng:
    • Chỉ U Vương và Lệ Vương, hai vị vua bạo ngược cuối thời Tây Chu trong lịch sử Trung Quốc: "U, Lệ" là cách gọi tắt, ghép tên hiệu của hai vị vua này để chỉ chung cho những bạo chúa hoang dâm, vô đạo, dẫn đến mất nước.
Ví dụ sử dụng
  • Danh từ riêng:
    • Sử sách thường lấy U, Lệ làm bài học cảnh tỉnh cho các bậc quân vương. (Sử sách thường lấy U Vương và Lệ Vương làm bài học cảnh tỉnh cho các bậc quân vương.)
    • Chính sách tàn bạo của hắn khiến người ta liên tưởng đến thời U, Lệ. (Chính sách tàn bạo của hắn khiến người ta liên tưởng đến thời U Vương và Lệ Vương.)
Các cách sử dụng nâng cao
  • "Thời U, Lệ": cụm từ dùng để ví von một thời kỳ đen tối, người cầm quyền bạo ngược, lòng dân oán hận.
    • Dưới chế độ ấy, nhân dân sống trong cảnh lầm than như thời U, Lệ. (Dưới chế độ ấy, nhân dân sống trong cảnh lầm than như thời U Vương và Lệ Vương.)
Biến thể và từ gần giống
  • U Vương (Danh từ riêng): Vị vua cuối cùng của nhà Tây Chu, nổi tiếng vì say mê Bao Tự, trêu đùa chư hầu bằng trò "Lý Sơn cứu viện" dẫn đến mất nước.
  • Lệ Vương (Danh từ riêng): Một vị vua bạo chúa khác của nhà Tây Chu trước U Vương, chuyên chế và bịt miệng dân chúng, cuối cùng bị lật đổ.
  • Bạo chúa (Danh từ): Kẻ thống trị tàn bạo, chuyên chế.
  • Hôn quân (Danh từ): Ông vua hôn ám, ngu muội.
Từ đồng nghĩa
  • Hôn quân bạo chúa: Chỉ những ông vua ngu muội và tàn bạo.
  • Trụ, Kiệt: Tên hai vị vua bạo ngược khác trong lịch sử Trung Quốc (Trụ Vương nhà Thương, Kiệt Vương nhà Hạ), thường được nhắc cùng với U, Lệ.
Thành ngữ liên quan
  • "Lý Sơn nhất tiếu" (Nụ cười Lý Sơn): Chỉ trò trêu đùa chư hầu của U Vương để mua vui cho Bao Tự, hàm ý chỉ sự hoang phí, lạm dụng quyền lực vì mục đích cá nhân, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng (mất lòng tin, mất nước).
    • Hành động đó của anh ta chẳng khác nào "Lý Sơn nhất tiếu", cuối cùng chỉ tự hại mình. (Hành động đó của anh ta chẳng khác nào "nụ cười Lý Sơn", cuối cùng chỉ tự hại mình.)
  1. U Vương và Lệ Vương làm nhiều điều bạo ngược, vô đạo
  2. U Vương say đắm Bao Tự, tìm đủ mọi cách để chiều nàng. Bao Tự thích nghe tiếng xé lụa, U Vương bèn truyền cho quân giữ kho mỗi ngày đem trăm tấm lụa, sai bọn cung nữ khoẻ mạnh đứng xé cho Bao Tự nghe. Bao Tự không hay cười. U Vương tìm mọi cách cho nàng cười mà không được. Có kẻ nịnh thần tâu: "Quắc Công tiên vương ngày xưa có lập ra hơn 20 cái tòa đặt ở Ly Sơn, lại có chế mấy chục cái trống lớn phòng khi có giặc thì đánh trống hay đốt lửa để các nước chư hầu biết mà đến cứu. Lâu nay thiên hạ thái bình, không đốt bao giờ cả. Nếu nhà vua muốn cho Vương hậu cười thì xin nhà vua cùng Vương hậu ra chơi Ly Sơn (Nay thuộc Thiểm Tây) đốt lửa lên để chư hầu kéo quân đến, rồi đến mà không có giặc thì tất nhiên Vương hậu trông thấy phải bật cười." U Vương cho là phải bèn cùng Bao Tự ra chơi Ly Sơn rồi cùng đốt lửa. Các nước Chu hầu thấy lửa tưởng là có biến bèn bôn ba đem quân kéo về Ly Sơn. Bao Tự đứng trên lầu trông thấy các nước chư hầu kéo đến mà chẳng có gì cả, thích chí vỗ tay cười ầm lên, U Vương thỏa thích khen: "Một tiếng cười của ái khanh đủ trăm vẽ đẹp." Về sau, khi kinh đô có biến thực, đốt lửa, chư hầu sợ bị lừa nên không ai đến cứu cả. U Vương bị giết chết ở chân núi Ly Sơn. (Thông chí, quyển 3, Liệt Nữ truyện, Đông Chu liệt quốc)
  3. Cung trung bảo huấn: "Lý sơn cười một phát, Bao Tự kia lầm hết chư hầu. Vị Thủy tắm đôi phen, Dương phi nọ độc hòa thiên hạ."

Từ chứa "U, Lệ"